Er það virkilega að "eitthvað annað" skili svona miklu?

Þjóðhagsleg áhrif flugtengdri starfsemi er meira en þrisvar sinnum meiri en af stóriðju. Samt mun flugtengd starfsemi flokkast undir "eitthvað annað" þegar rætt er um helstu úrræði í atvinnumálum og margir láta sér fátt um finnast þegar flugið er annars vegar.

Flugtengd starfsemi byggist á vel menntuðu fólki, einkum í fluginu sjálfu. Virðisaukinn er mikill og arðurinn rennur til landsmanna sjálfra að mestu leyti en ekki til erlendra fyrirtækja.

Gildi flugsins flugsins fyrir þjóðina, þjóðlíf og þjóðarhag, hefur verið stórlega vanmetið hin síðari ár og fallið í skuggan fyrir landssamgöngum, sem vissulega eru líka afar mikilvægar.

Miklar tekjur fást frá útlöndum vegna flugumferðarstjórnunar á Norður-Atlantshafi sem Íslendingar annast, en samt eru framlög til flugmála innanlands svo lág að verið er að leggja niður flugvelli innanlands, meira að segja Patreksfjarðarflugvöll.

Mér skilst að það hafi kostað hátt á aðra milljón að rífa upp tæki og merkingar á þeim flugvelli til þess að geta lagt hann niður.

Ég er að basla við að halda úti öryggisflugvelli suðvestur af Kárahnjúkum fyrir allar flugvélar sem notaðar eru ínnanlandsflugi og hafði vonast til að ná til mín merkjahöttum af þeim flugvöllum sem lagðir hafa verið niður.

En fjárskorturinn er það mikill hjá Flugmálastjórn að þeir verða nota hattana til að endurnýja hatta sem eyðileggjast á öðrum flugvöllum þeirra og þurftu að nota hluta þeirra til að að koma Hólmavíkurflugvelli í löglegt horf, því að þar höfðu aldrei verið nóg margir hattar.

Sauðárflugvöllur er með fjórar flugbrautir, alls 3,7 kílómetra langar, og sá eini á öllu hálendinu af þessari stærð. 

Svo mikill er fjárskortur Flugmálastjórnar að völlurinn verður að vera skráður einkaflugvöllur þótt hann sé opinn endurgjaldslaust fyrir hvern þann sem þarf á honum að halda, og ég verð að borga Flugmálastjórn fyrir það að halda þessu öryggisatriði úti, en það kostar bæði fé og fyrirhöfn, einkum vegna þess hvað flugvöllurinn er langt í burtu frá Reykjavík.  

Fjárskorturinn er bagalegur. Þannig eru ekki allir vellirnir valtaðir sem skyldi og í fyrrasumar lenti ég í vandræðum á flugvelli við Hreysiskvísl syðst á Sprengisandi, vegna þess að ekki hefur verið fé til að valta hann.

Agnar Koefoed Hansen var forgöngumaður á öllum sviðum flugsins. Ég átti þess kost að fylgjast með því erlendis hvernig hann heillaði þar alla með glæsilegri og áhrifamikilli framgöngu.

Það skilaði sér í að fá til Íslands flugumferðarstjórnina á Norður-Atlantshafi.

Þótt ekki séu til bein gögn um það hlaut flugvallarstæðið við Sauðá nafnið "flugvöllur" í munni Jökuldælinga eftir að Agnar hafði verið á ferð austanlands í brautryðjendaferð sinni á fyrstu landflugvélinni, sem notuð var til þess að finna flugvallarstæði, meðal annars á hálendinu.

Agnar skildi gildi flugsins, meðal annars gildi Reykjavíkurflugvallar, og orðaði það þegar í blaðaviðtali 1956 að bæta flugvöllinn á einfaldan hátt án þess að það stækkaði heildarlandssvæði hans með því að lengja austur-vestur-braut hans og gera að aðalbraut vallarins.

Flugið er "þráðurinn að ofan" sem eins og í ævintýrinu um köngulóna forðum, vill oft gleymast.

 

Skapar 20.600 störf

"Við bíðum. Fiskarnir líka."

Ofangreind orð mælti Winston Churchill í októberbyrjun 1940 þegar daglega í þrjá mánuði hafði sú frétt verið efst í heimsfréttunum að Þjóðverjar væru í óða önn að búast til innrásar í Bretland á sjó yfir Ermasund og að með hverjum deginum ykjust líkurnar á því að látið yrði til skarar skríða.

Sjö mánuðir eru síðan stjórnlagaráð skilaði einróma af sér frumvarpi að nýrri stjórnarskrá í 115 greinum.

Síðan þá hafa verið á sveimi álit og umsagnir ýmissa aðila, sérfræðinga og annarra, sem hafa verið svo almenns eðlis að erfitt hefur verið að henda reiður á því hvað nákvæmlega væri átt við og hvernig skyldi breyta því sem breyta þyrfti.  

Stjórnlagaráð var skipað fólki úr öllu litrófi þjóðmálaskoðana, aðstöðu, aldurs, stétta og menntunar í þjóðfélaginu. 

Skoðanir á efni stjórnarskrárinnar voru því í öllum regnbogans litum. 13 fulltrúar höfðu áður starfað, verið á framboðslistum eða á Alþingi fyrir stjórnmálaflokka og skiptust í sömu hlutföllum á milli stjórnmálaflokka og hafa verið síðasta áratug.

Hinir tólf komu alls staðar að. Þess vegna er fráleitt að stimpla afurð stjórnlagaráðs sem eitthvert vinstra plagg og enn fráleitara að líkja því við einræðisstjórnarskrár Austur-Evrópuríkjanna eins og einn þingmaður gerði í gærkvöldi með þeirri dómsdagsspá, að ef hún yrði samþykkt, myndi hægristjórn Sjálfstæðisflokksins breyta henni eftir næstu kosningar og síðan stjórnir eftir það breyta henni til hægri og vinstri á nokkurra ára fresti.

Þetta lýsir ákveðnum hugsunarhætti flokkspólitískra átaka sem hefur orðið til þess að virðing Alþingis er í sögulegu lágmarki.

Með slíkum sleggjudómi er málið dregið niður í gamalkunnar flokkspólitískar skotgrafir þingsins og niður á það plan sem hefur komið í veg fyrir það í 67 ár að efnt hafi verið loforð Þjóðfundarins 1851, sem var stjórnlagaþing þess tíma, og síðar einni komið í veg fyrir það að efndar yrðu yfirlýsingar ráðamanna þjóðarinnar 1944 um það sama, að semja alíslenska nýja stjórnarskrá.  

Nú er hent á lofti að umsagnir allra sérfræðinga séu á þá lund að frumvarpið sé ótækt og þurfi uppstokkunar við. "Einróma álit" er sagt.  

Sumir þessara sérfræðinga unnu í og með stjórnlaganefnd að því að leggja fyrir stjórnlagaráð 700 blaðsíðna greinargerð með hugmyndum að texta í einstökum málum og voru iðulega settir fram valkostir.

Sumir valkostanna voru þannig til komnir að sérfræðingarnir voru ekki alveg sammála og lögðu því fram mismunandi útfærslur.

Það var útlátalaust fyrir sérfræðingana að gera þetta því að þeir þurftu ekki að bera ábyrgð á því að velja og setja fram eina lausn.

Ljóst er að eftir á hafa sérfræðingarnir eðlilega verið óánægðir með það að þeirra tillögur voru ekki teknar upp og það hefur vafalaust verið sitt á hvað og þar með komin upp sú staða að þeir séu meira og minna með hundshaus.

Allir stjórnlagaráðsmenn voru með sínar mismunandi hugmyndir eins og sérfræðingarnir og lögðu í byrjun fram sína ítrustu óskalista.

Ef farið væri ofan í þær skiptu skoðanir, sem ráðsliðar settu fram í umræðum og starfi og liggja fyrir af gögnum vinnunnar,  væri hægt að segja eftir á að allir ráðsmenn hafi verið ónánægðir og "einróma" um það að frumvarpið væri ótækt.

En með slíkum vinnubrögðum hefði verið gulltryggt að enginn árangur hefði náðst.

Árangur næst aðeins með því að tefla fram mismunandi skoðunum og sjónarmiðum og vinna að málamiðlun sem næst með því að ræða málin til einnar niðurstöðu, ekki margra.

Því að um stjórnarskrána gildir: Ein þjóð - ein stjórnarskrá. Ekki tvær eða fleiri.

Það er hægt að hafa mismunandi skoðanir á frumvarpi ráðsins eins og gildir um önnur mannanna verk.

En eftir sjö mánaða bið erum við enn ekki farin að sjá hvað verður borið á borð 8. mars.

Kvartað er yfir því að ákvæðið um þjóðareign sé óljóst. Það er einfaldlega rangt og skilgreiningin kemur fram bæði í texta frumvarpsins og eins í greinargerð, umræðum og öðrum gögnum.

Lög um þjóðareign á Þingvöllum eru fyrirmyndin og hafa verið í gildi í 81 ár. Þingvellir eru skilgreindir sem ævarandi þjóðareign sem aldrei megi selja né veðsetja, gagnstætt því sem gildir um byggingar og mannvirki í ríkiseign.  Stjórnarskrárnefnd Gunnars Thoroddsen 1983 bryddaði upp á hinu sama.

Framsóknarmenn reyndu 2007 að koma slíku ákvæði inn í stjórnarskrá en mistókst.

Kvartað er yfir því að sum atriði, sem eru nýmæli, þurfi að álagsprófa. Mörg af þeim eru sóttar í fyrirmyndir í erlendum stjórnarskrám, svo sem kaflinn um stjórnarmyndanir, en hliðstæð ákvæði um þær hafa verið álagsprófuð hjá nokkrum þjóðum í árarugi.

Kvartað er yfir því að sérfræðinga þurfi til að álagsprófa ýmsa kafla og sagt að kosningakaflinn sé hæpinn og of niðurnjörvaður og víðtækur.

Hvað kosningakaflann varðar hafði stjórnlagaráð fengin ákveðin tilmæli Þjóðfundar um að lögleiða jafnt vægi atkvæða og persónukjör.

Þjóðfundur var 1000 mann slembiúrtak úr þjóðskrá og vart hægt að ímynda sér betri þverskurð af þjóðinni.

Í C-nefnd, sem fjallaði um kosningakaflann, sátu meðal annarra áhugamanna um kosningalög tveir reyndustu sérfræðingar þjóðarinnar sem álagsprófuðu kerfið sem upp kom og hefur fengið heitið "kjördæmavarið landskjör."

Grunnur þess er fenginn frá Hollandi og hefur ekki fallið þar á álagsprófi svo að vitað sé.

Reynt var að gefa Alþingi sem fríast spil um útfærslu með því að heimila allt frá einu kjördæmi upp í átta og heimila að kjósendum verði ekki leyft að skipta atkvæðum sínum á milli framboðslista.

Stjórnlagaráð kom af fjöllum þegar forsetinn las það út úr frumvarpinu við setningu Alþingis að hann fengi stóraukin völd.

Í frumvarpinu er forsetinn sviptur því mikla valdi sem hann hefur haft við stjórnarmyndanir og byggðist á fordæmi frá 1942 þegar ríkisstjóri skipaði utanþingsstjórn og forsetar eftir það nýttu sér þetta vald til að þrýsta á um stjórnarmyndanir með beinum eða óbeinum hótunum um að taka ráðin af þinginu.

Það gerðist 1947, 1950, 1978 og einkum 1979-80 þegar Kristján Eldjárn hafði falið Jóhannesi Nordal að hafa utanþingsstjórn til taks, ef þingið brygðist.

Ásgeir Ásgeirsson forseti beitti sér fyrir myndun minnihlutastjórnar Alþýðuflokksins 1959.

Ákvæði í nýju stjórnarskránni um þjóðarfrumkvæði um löggjöf og að vísa málum í þjóðaratkvæði draga mjög mikið úr nauðsyn þess að forsetinn noti málskotsréttinn og lausleg aðkoma hans að ráðningu hæstaréttardómara og yfirmanna nokkurra mikilvægra stofnana er aðeins öryggisventill og þáttur í valdtemprun og valddreifingu sem er eitt af meginstefjum nýju stjórnarskrárinnar.

Þar getur hann auk þess ekki gengið gegn auknum meirihluta Alþingis ef svo ber undir.

Fleiri mál mætti nefna þar sem vantar ýmist haldbær rök eða nánari útlistanir á því sem menn vilja breyta.

Stjórnlagaáð telur það að sjálfsögðu ekkert eftir sér að líta á þær tillögur sem kunna að líta dagsins ljós 8. mars og lítur á rökstuddar og vel framsettar ábendinga og athugasemdir með jákvæðum huga.

En þangað til að þær birtast gildir það sama og hjá Churchill 1940: "Við bíðum. Það gera fiskarnir líka."

Þingið brást stjórnlagaráði