Eyšing regnskóganna m.a. til aš liška fyrir nautgriparękt.

Žegar mikilvęgustu regnskógum jaršarinnar er eytt til žess aš vinna land fyrir aukinni nautgriparękt er varla hęgt aš hugsa sér stórfelldara įhlaup į umverfisvęna nżtingu jaršargęša. 

Stundum hafa brasilķsku regnskógarnir veriš kallašir lungu jaršarinnar vegna žess aš engir ašrir skógar į jöršinni gegna eins stóru hlutverki ķ žvķ aš hamla gegn stanslausri aukningu kolefisśtblįsturs af mannavöldum. 

Žaš er žvķ veriš aš tvöfalda žetta įhlaup meš žvķ aš ętla aš brjóta land meš regnskógi ndir ręktun fóšurs fyrir stóraukna nautgriparękt, žvķ aš sem dęmi um brušl og skefjalausa neyslu mį nefa, aš fyrir hvert kķló af nautakjóti, sem ręktaš er, gefur maķs tķfalt meiri nęringu, og žvķ arfa slęmt aš sóa allri žessri orku meš žvķ aš yfirfęra hana yfir ķ stórgripakjöt. 

Bonsonari kom fram į sjónarsvišiš um svipaš leyti og Donald Trump meš hlišstęšar hugmyndir um forneskjulegt afturhvarf til lišins tķma hins óskaplega neyslukapphlaups og sóunar og rįnyrkju į aušlindum jaršar, sem er ķ hrópandi ósamręmi viš kröfur 21. aldarinnar. 


mbl.is Bolsonaro svarar gagnrżni DiCaprio
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

MORFĶs ķ beinni sjónvarpsśtsendingu 1986.

Višfangsefnin ķ sjónvarpsžęttinum Į lķšandi stundu fyrstu mįnuši įrsins 1986 var tvķsżnt verkefni, ekki sķst tęknilega. 

Reynt var aš taka upp sem fjölbreyttust umfjöllunarefni sem vķšast um landiš, og mį kannski segja aš afleišingarnar hafi boriš keim aš žvķ aš žįtturinn var alger nżjung hér į alla lund.  

Ķ flest skiptin tókst vel til, en žó ekki alveg alltaf eins og gengur, og yfir žįttinn, žar sem sżnt var frį MORFis ķ Hįskólabķói, gengu tęknilegir öršugleikar af żmsu tagi, sem ekki tókst aš leysa śr. 

Žessi ręšukeppni var žį nżtilkomin og hafši ašeins veriš haldin tvķvegis įšur. 

Em žaš er gaman til žess aš vita aš žessi keppni skuli enn vera viš lżši eftir öll žessi įr, žvķ aš vel saminn texti til flutnings meš góšri framsögn į undir högg aš sękja. 

Žess mį geta aš eitt misheppnaš atriši ķ öšrum žętti Lķšandi stundar, var žaš aš lofa fólki aš sjį ķ beinni sjónvarpsśtsendingu, sem entist allan žįttinn , hvernig leikari vęri handleikinn žegar hann vęri settur ķ gervi og bśning. 

Žetta hafši veriš undirbśiš vel og ęft og leit vel śt til aš byrja meš. 

En žegar į hólminn kom var hitinn ķ salnum miklu meiri en bśist hafši veriš viš, svo aš atrišiš misheppnašist algerlega hvaš žaš snerti, aš engin leiš var aš lįta įsett nef og fleira halda lögun sinni, heldur lak žetta allt nišur į svipašan hįtt og nefiš į Peter Sellers ķ atrišinu ķ tannlęknastólnum hjį Peter Lom, žar sem įsett nefiš aflagšist sķfellt meira og meira og lak nišur į efri vörina!    

 

 


mbl.is Söguleg MORFĶs-śrslit
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Skrišdrekahernašur ķ sķfelldum breytingum sķšan 1917. Lķka nśna.

Frį žvķ aš skrišdrekar birtust ķ fyrsta sinn į vesturvķgstöšum Fyrri heimsstyrjaldarinnar hafa oršiš miklar sviptingar og breytingar ķ žessum hluta hernašar, žar sem hernašarašferširngar eru meira aš segja aš breytst nśna, ķ Śkraķnustrķšinu. 

Svo miklar breytingar į skrišdrekunum sjįlfum uršu milli 1917 og 1939, aš notkun žeirra var hverfandi ķ fyrra skiptiš, en gjörbreytti hernaši ķ sóknum Žjóšverja til vesturs og austurs viš töku Póllands og Nišurlandanna og Frakklands ķ september 1939  og maķ-jśnķ 1940.  

Skrišdrekar Žjóšverja voru ekki fleiri en Frakka, og voru ekkert mikiš betri, en beiting žeirra og yfirburša samhęfing ķ fjarskiptum milli landhers og flughers bjuggu til skęšasta herafla žessa tķma, svonefnt Blitzkrieg, Leifturstrķš.  

Ķ strķšinu į austurvķgstöšvunun 1941 voru Žjóšverjar meš meginstyrkinn ķ Panther skrišdrekum, en undir lok įrsins komu Sovétmenn meš T-34 skrišdrekana, mikilvirkustu skrišdreka strķšsins, sem voru snilldarsmķš ķ einfaldleika sķnum, į breišum skrišbeltum, sem hentušu viš ašstęšur, žar sem ašrir skrišdrekar festust, auk žess sem rekstraröryggi T-34 var afar mikiš og alls framleidd meira en 80 žśsund stykki. . 

Hitler reyndi aš bregšast viš žessu og lét hanna og smķša stęrstu skrišdreka strķšsins, Tiger og bjóst viš žvķ aš žessi risadreki myndi snśa strķšinu viš viš Kursk ķ jślķ 1941.  Meš svo žykka brynvörn og stóra fallbyssu aš skipta myndi sköpum. 

En žveröfugt įtti sér staš. Tiger voru afar bilanagjarnir, flókin smķš sem žurfti mikla žjónustu og varahluti. Ef einn heill Tiger gat varist tķu T-34 drekum, gat einn bilašur Tiger ekki varist neinum. 

Auk žess voru bįšir strķšašilar bśnir aš žróa alveg nż sóknarvopn gegn skrišdrekum, "skrišdrekabanana" Junkers Ju 87 Stuka steypiįrįsarflugvélina sem hęgt var aš lįta bęši koma lóšrétt og lįrétt aš skrišdrekunum og tortķma žeim. 

En Sovétmenn voru lķka meš sinn bana, Sturmovick Il-01, sem beitt var į lķkan hįtt og grandaši skrišdrekum svo hundrušum skipti viš Kursk og vķšar eftir žaš. 

Orrustan viš Kursk, sem var stęrsta skrišdrekaorrugsa sögunnar, tapašist žvķ svo hrapallega, aš eftir žaš sótti Rauši herinn alla leiš til Berlķnar, hęgt og bķtandi. 

Segja mį aš stękkunarkapphlaup ķ framleišslu skrišdreka hafi nįš hįmarki 1943. 

En nś viršist sem įlķka bylting ķ skrišdrekahernaši sé aš gerast ķ Śkraķnu um 80 įrum sķšar. 

Ķ žetta sinn eru žaš ekki įrįsarflugvélar, sem breyta ašferšunum, heldur drónar. 

Allt tķš hefur žykkt brynvarnar og hallaflettir hennar į skrišdrekum rįšiš miklu um vörn žeirra. 

En eftir sem įšur er tęknilega ómögulegt aš hafa slķkar plötuvarnir fyrir skrišbeltin beggja vegna į drekunum. 

Og ekki žarf nema eina sprengingu öšru hvorum megin til aš skemma skrišbelti og gera skrišdrekann óvķgan og gagnslausan. 

Af žvķ aš drónunum er fjarstżrt, er hęgt aš hafa žį svo létta og litla aš jafnvel einn mašur geti boriš slikan, eša žį nettur bķll ef dróninn er stęrri.

Dręgni žeirra minnstu er yfir 40 km og vel yfir 100 km hjį hinum stęrri. . 

Drónanum er fórnaš mannlausum og žvķ hęgt aš stżra honum nįkvęmlega inn aš skotmarkinu. 

"Kamikaze"drónar mega slikir kallast.

Drónahernašur er į frumstigi ķ Śkraķnustrķšinu og į eftir aš gjörbylta hernaši śr žvķ aš hann hefur žegar breytt hernašarašferšum ķ Śkraķnu. 

 


mbl.is Hvetja Pśtķn til aš lżsa yfir strķši
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Žegar rómaš "pennastrik" klikkaši alveg.

Upphaf óšaveršbólgu hér į landi mį rekja til įranna 1941-42, žegar uppgangurinn vegna hernįms Breta ól af sér langmestu veršbólgu, sem hér hafši įšur birst. 

Žį lżstu margir yfir žungum įhyggjum af dżrtķšinni og öšrum afar slęmum fylgifiskum veršbólgunnar, sem sżndist ętla aš verša óvišrįšanleg nęstu įrin aš minnsta kosti į mešan strķšsgrķšinn brenglaši allt hagkerfiš. 

Žegar umręšum um žetta stóš einna hęst sagši Ólafur Thors, sem var rįšherra ķ rķkisstjórn allt til hausts 1942 og forsętisrįšherra 1942, aš menn ofmętu algerlega mįtt veršbólgunnar; žaš vęri hęgt aš slį hana nišur ķ einu höggi meš einu pennastriki. 

Ólafur varš aftur forsętisrįšherra haustiš 1944 og var oft minntur "pennastrkiš" eftir žaš į žeim įrum allt fram į sjöunda įratuginn, žvķ aš ķ ljós kom aš hann hafši stórlega vanmetiš veršbólguvandann. 

Veršbólguvandinn varš meira og minna fylgifiskur allra rķkisstjórna frį 1942 til 1990 eša ķ um hįlfa öld, og veršbólgan sló meira aš segja ķ 100 prósent voriš 1983!   

Hollt gęti veriš aš hafa žetta ķ huga nśna, žegar sumir gera lķtiš śr veršbólgunni. 


mbl.is Stjórnvöld hafi misst tökin
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

1973: "Vestmannaeyjar skulu rķsa!".

Žegar śtlitiš var svartast fyrir Vestmannaeyinga ķ gosinu 1973 var haldinn eftirminnilegur umręšufundur ķ sjónvarpinu um mįliš. 

Mešal žįtttakenda var Ólafur Jóhannesson, žįverandi forsętisrįšherra og hafši sig ekki mikiš ķ frammi lengi vel mešan ašrir žįtttakendur fóru  mikinn ķ bollaleggingum um nżja og stóra höfn i Mżrdal žar sem einnig gęti risiš byggš fyrir ķbśana.

Žaš yrši hugsanlega eina leišin til žess aš tryggja hafnarašstöšu į Sušurlandi meš śtgerš og margvķslegum umbótum, išnaši og žjónustu, sem slķkri höfn fylgdi. 

Žegar žessi umręša stóš hvaš hęst kom aš žvķ aš spyrja forsętisrįšherr įlits. 

Žį brį svo viš aš Ólafur rétti śr sér og sagši meš svo mkilum mydduleika, aš mįliš var ekki rętt frekar. "Vestmannaeyjar skulu rķsa!" 


mbl.is Athuga möguleika į hafnargerš ķ Mżrdal
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

"Aš fókusera ķ rķkoverķinu"?

Fyrir nokkrum dögum var birt hér į sķšunni setning śr śtvarpi og sjónvarpi, sem samsett var śr tvemiur ummęlum ķ žessum mišlum um likt leyti. 

Upprunalegu setningarnar voru svona: 

1. "...hann žarf aš kópa viš lišiš..."

2.  "Viš žurfum aš fókusera į tsjallendsiš."

Śr žessu var sošin saman hugsanleg setning, sem gęti oršiš til meš žvķ aš setja 1. og 2. saman: 

"...Hann žarf aš kópa viš lišiš til žess aš fókusera į tsjallendsiš."

Ķ dag mįtti heyra falla svohlóšandi orš ķ śtvarpi sem svar viš spurningu um žaš, hvernig įkvešiš ķžróttališ ętlaši aš bśa sig undir framhaldiš af sigurleik. Svariš var einfalt. 

"Žaš veršur fókus og rķkoverķ."

Setningar sem žessar verša sķfellt algengari og greinilega er hér į ferli įkvešin žróun ķslensks mįls ķ įtt til ensku eša einhverrar nżrrar žjóštungu, žar sem heilu oršręšurnar eru meš žessu blandaša yfirbragši. 

Nęsta skref gęti sķšan birst ef fariš vęri aš breyta stafsetningunni til samręmis viš uppruna oršanna. 

Lķtum į tvö dęmi žar sem til veršur nż og ašeins lengri setning, fyrst meš alķslenskri stafsetningu en sķšan meš blandašri. 

"Hann žarf aš kópa viš lišiš til žess aš fókusera ķ rķkoverķ į tsjallendsiš."

"Hann žarf aš cope with lišiš til žess aš focusera ķ recoveryi į challengeiš".   

Žaš skal tekiš fram aš žeir žrķr, sem męltu af munni fram hina djśpu speki sem vitnaš er ķ hér aš ofan, falla inn ķ hóp Ķslendinga, sem kalla mį vel menntaš fólk. 

Į facebook hefur mį sjį rökręšur um žróun ķslenskrar tungu žar sem žvķ er mjög haldiš fram af sumum, aš ķslenskan verši aš fį aš žróast og breytast į sem allra frjįlsastan hįtt, jafnvel takmarkalaust ef hśn eigi aš standast kröfur nśtķmans. 

Žegar hlustaš er į bestu śtvarpsrįsir Breta er hins vegar įberandi hve mįlvöndun er mikil og hve įhrifarķk beiting rökrétts og innahaldsrķks mįls er, samanber fręgar ręšur Winston Chucrchills. 

Og ķ ritušu ensku mįli sést vel, aš akki er slegiš af kröfum um samręmda stefsetningu. 

Og hiš skondna er, aš ašdįendur enskunnar hér į landi, beygja sig fyrir slķkri fasthelndi ef žessi elskaša ešaltunga į ķ hlut. 

 


1939 skipti mįli ķ mótun vķgbśnašarstefnu, hvort framleidd voru žung įrįsarvopn eša ekki.

Hernašartęknin var oršin žannig ķ ašdraganda Seinni heimsstyrjaldarinnar, aš žaš skipti oršiš miklu mįli fyrir stórveldin hvort žau framleiddu mikiš af žungavopnum og įrįsarvopnum eša ekki. 

Į žessum įrum stundušu Bretar og Frakkar svonefnda frišarkaupastefnu, "appeasement" sem byggšist į žvķ aš stunda öfluga varnarstefnu en foršast aš egna Žjóšverja meš žvķ aš framleiša mikiš af žungavopnum og stórum fjögurra hreyfla sprengiflugvélum, sem vęru ętlašar til įrįsarferša. 

Ķ stašinn yrši framleitt sem mest af léttari vélum og orrustuflugvélum sem gegndu varnarhlutverki ķ žvķ aš verjast ašstešjandi įrįsuj sprengjuflugvéla. 

Frakkar fóru śt ķ smķši hrikalega stórrar og dżrrar varnarlķnu mešfram landmęrum Frakklands og Žżskalands, en vegna kostnašar, tafa og óróa ķ frönskum stjórnmįlum tókst ekki aš ljuka žeim hluta lķnunnar, sem nį įtti alla leiš til sjįvar viš Ermarsund mešfram landmęrunum viš Belgķu. 

Žessi varnarlķna reyndist hrikaleg mistök, žvķ aš hįlfklįruš gerši hśn ekkert gagn en sogaši til sķn dżrmętt fjįrmagn, sem hefši komiš sér vel ef žaš hefši veriš notaš ķ annaš. 

Her Žjóšverja fór fram hjį henni eša flaug yfir hana og umkringdi ķ lokin.  

Herrįš Frakka var komiš į efri įr og var enn fast ķ ašferšum Fyrri heimsstyrjaldarinnar, žar sem skotgrafir og fótgöngulišshernašur geršu liši kleyft aš verjast žrefalt til fimmfalt fjlmennari her, og allt stóš fast.

Stórfelldar framfarir ķ gerš skrišdreka og flugvéla gerši žessa sżn frönsku herforingjanna gersamlega śrelta. 

Žegar Pólverjar žurftu į lišveislu Frakka aš halda ķ september 1939 ķ samręmi viš loforš Frakka, hefši žaš ašeins getaš gerst meš innrįs Frakka ķ Žżskaland meš notkun įrįsarvopna og įrįsarflugvéla. 

En nś kom ķ ljós, aš Frakkar höfšu ašeins nothęfa varnarįętlun ķ gangi en vantaši allt til alls til aš sękja fram, įttu raunar enga sóknarįętlun! 

Viš tók svonefnt gervistrķš eša setustrķš (phoney war, sitzkrieg) sem samanstóš af mįnuši til žess aš Hitler gęti klįraš Pólland aušveldlega og örugglega, og fengiš ķ višbót veturinn fram til 10.maķ til aš undirbśa geggjašasta leifturstrķš sögunnar meš aš taka Nišurlönd og Frakkland į rśmum mįnuši. 

Vöntun į stórum sprengjuflugvélum į borš viš Avro Lancaster įtti eftir aš hį Bretum og seinka žvķ um minnst tvö til žrjś įr aš hefja bitastęšar loftįrįsir į Žżskaland. 

Žegar Bandarikjamenn hófu sķnar loftįrįsir meš Boeing B-17 "fljśgandi virkjum" 1942 og 43 var getan samt ekki meira en svo aš įhrifin į hernašarframleišslu Žjóšverja uršu sįralķtil, en mannfórnir Kana svo miklar, aš gera varš hlé į įrįsum um skeiš. 

Fyrir hreina tilviljun gįtu Bretar beitt óvęntri snilldarsmķš, De Havilland Mosquito, til įrįsa. 

Žaš eina, sem bjargaši mįlum ķ horn var sś mikla žröngsżni Adolfs Hitlers aš Luftwaffe heyrši undir landherinn og verkefni hans. 

Af žeim sökum vantaši Žjóšverja fjögurra hreyfla sprengjuflugvélar allt strķšiš.  

Ķ Śkraķnustrķšinu eru svipuš įlitamįl ķ ganig hjį strķšsašilum, žar sem huga veršur aš ašhrifum vķgbśnašar fram ķ tķmann, og žvķ fróšlegt aš skoša hernašarsöguna žegar reynt er aš glöggva sig į helstu atrišum.  


mbl.is Segir réttlętanlegt aš nota vestręn vopn
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

"Gerum Bandarķkin aftur mikilfengleg." Gerum Rśssland aftur mikilfenglegt."

Tvö samhljóša slagorš, en annaš var slagorš Trumps en hitt er alagorš Pśtķns. En miklu skiptir hver sagši žau og hvaš stóš aš baki. 

Trump greip žaš upp til aš krękja sér ķ fylgi til aš verša forseti, og eins og ęvinlega var tilgangurinn ašeins einn, framgangur hans sjįlfs. 

Hann hótaši ašeins einu sinni beitingu kjarnorkuvopna, og sagši, aš ef Noršur-Kórea bakkaši ekki, myndi hann "gereyša landinu."

Pśtin lżsti ólķkum tilgangi ķ ręšu viš upphaf innrįsarinnar ķ Śkraķnu, ž.e. aš gera Rśssland jafn stórt, öflugt og mikilfenglegt og žaš var į Sovéttķmanum og žeim timabilum ķ sögunni žar sem Rśssakeisarar tókst aš gera land og žjoš mikilfenglegt. 

Nś hafa bęši hann og Sergei Lavrov hótaš žvķ aš beita kjarnorkuvopnum ef žessi fyrirętlan gengur ekki upp. 

Slegiš er śr og ķ varšandi lokatakmarkiš, en žaš gęti allt eins žróast ķ žaš aš leggja fleiri lönd en Śkraķnu undir hervald Rśssa og lįta verša af hótuninni ella. 

Trump sló aš vķsu alls konar keilur, en ólķkt varasamari og hęttulegri er stefna Pśtķns. 

Višmiš hans kann aš vera śr Kalda strķšinu žegar Banrarķkin stofnušu hernašarbandalög ķ Amerķku, Evrópu og Asķu sem litu śt eins og umsįtur um Sovétrķkin.  

 


mbl.is Hęttan į žrišju heimsstyrjöld „alvarleg“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Mįttur tunglsins og nįttśruaflanna er mörgum lķtt kunnur.

Ķ tilbśinni tękiveröld borgarsamfélagsins blasa mörg lögmįl nįttśrunnar vķša lķtt viš žeim, sem ašeins žekkja umhverfi žįttbżlisbśa. 

Mešal žess er mįttur tunglsins til žess aš toga ķ höf jaršar meš óheyrilegu afli sem lyftir höfunum um marga metra ķ samręmi viš ašdrįttarafl žyngdarlögmęįlsins. 

Allt įriš, jafnt sumar sem vetur, mį heyra og sjį fréttir af žvķ hve grįtt žekkingarleysi į nįttśruöflunum, vešri, vindum og ešli hafs, vatna og vatnsfalla geta leikiš menn og dżr. 

Gular og raušar višvaranir og śtköll fjölmennra björgunarsveita og žyrlna Landhelgisgęslanna.

Svęšiš milli Geldinganess og Borga bżšur upp į żmislegt skemmtilegt og lokkandi, sem ef til vill mętti nostra betur viš meš upplżsandi skiltum og fróšleik į heppilegum stöšum. 


mbl.is Festu tvo bķla ķ fjöru og sjóinn flęddi aš
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Lķfseigar eldsvošasögur af rafknśnum farartękjum.

Įrum saman hafa veriš į sveimi lķfseigar sögur af žvķ hve margfalt meiri ķkveikjuhętta sé ķ rafbķlum en eldsneytisknśnum bķlum. 

Fyrir nokkrum įrum varš stęrsti bķlahśsbruni Noršurlanda ķ Stavanger og logušu samfélagsmišlar af žvķ aš žar hefši hęttan af rafbķlum komiš berlega ķ ljós, vegna žess žaš hefši veriš rafbķll, sem kviknaši fyrst ķ og žess vegna hefši bruninn oršiš svona stór. 

Heldur sljįkkaši ķ žessum söguburši žegar ķ ljós kom aš žaš hafši veriš gamall Opel Zafira disil, olli brunanum. 

Var žį komiš žvķ a kreik aš hįlfgert neyšarįstand rķkti hjį slökklišinu vegan žaes hve rafbķlabrunar vęru miklu erfišari og hęttulegri en brunar eldsneytisbķlum. 

Var til sönnunar nefnt, aš slökkvilišiš neyddist til aš halda sérstakar neyšaręfingar vegna žessara bruna.

Heldur sljįkkašši aZftur ķ hryllingssögunum af hinum lķfshęttulegu rafbķlum, žegar upplżst varš, aš ešlilegt vęri aš ęfa sérstaklega žegar mismunandi efni kęmu til sögu til aš slökkva ķ, og nefnt sem dęmi frį fyrstu dögum eldsneytisknśninna bķla, aš žį hefši veriš miklu meiri žörf į brunaęfngum vegna žeirra en ķ farartękjunum į undan, vegna žess aš fyrir žeirra tķma hefši aldrei žurft aš slökkva elda ķ hestum. 

Žegar bent var į aš ķ hverjum eldnseytisknśnum bķl eru einstakir hlutar ķ aflkerfinu nefndir nöfnum, sem gefa eldhęttu til kynna, svo sem brunahólf, sprengihólf, kveikja, eldsneyti, eldsneytisleišslur og eldsneytisgeymir, en engin slķk heiti ęttu viš rafbnśin farartęki, sljįkkaši ašeins ķ hryllingssögunum um hina lķfsheyttulegu rafknśnu farartęki. 

En žaš er eins og sagnasveimurinn komi ķ bylgjum og er er kaldhęšnislegt, aš Ópel Zafira dķsilbķllinn, sem olli stęarsta bķlahśssbruna Noršurlanda  ķ fyrstu bylgju hryllingsagnanna er eins og ašrir dķsilbķlar į hreinni žżsku skilgreindur sem "selbstunder" ž. e. "sjįlfsķkveikjubķll!

 


mbl.is Hopp-hjólin hafa ekki kveikt ķ sér
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband