Vileitnin til vihalds afbrigis af nlenduveldi. Gildi yirlsingar Gorbatsjofs.

Stri kranu m rekja til vileitni stjrnarherra Rsslands til a endurreisa a form nlenduveldis, sem flst Sovtrkjunum slugu.

En Ptn er ekki einn um a sgunni a hafa haft hugsjn ea stefnu af essum meii.

N safnast til fera sinna Mikhal Gorbatsjof, sem st frammi fyrir efnahagslegu hruni Sovtrkjanna 1985 og s aeins eitt rri, svipa og Imre Nagy Ungverjalandi 1956, Dubsek Tkkkslvaku 1980 og Lech Valesa Tkkslvaku 1980, a koma "mannlegum kommnisema".

llar essar tilraunir bldu Sovtmennn niur af hrku me hervaldi, en stu san sjlfir frammi fyrir vanda nunda ratug sustu aldar.

"Mannlegi kommnisminn" hj Gorbatsjov byggist hugtkunum Glasnost og Perestroika sem undirstu joflagslegs og efnahagsleg frelsis innan ramma lvelda Sovtrkjanna.

egar mrinn fll og kommnisminn allur Austur-Evrpu fr a hins vegar svo a Gorbatsjof lagi ekki til atlgu hernaarlega egar Eystrasaltsrkin lstu yfir sjlfsti 1991.

eirri atburars ba hann jirnar rjr afskunar innlimun landanna Sovtrkin 1940 krafti griasttmla Hitlers og Stalns.

Svo er a sj skrifum um essa atburi n, a mnnum sjist yfir ingu essarar yfirlsingar Gorbatsjofs, sem grf raun undan mguleikum hans til harlnuvibraga gegn Eystrasaltsrkjunum.

Gorbatsjof misreiknai glataa stu draums sns um frjlslegan og mannlegan kommnisma framhaldandi Sovtrkjum.

Nna er Ptn hins vegar harur v a beita vopnaveldi Rsslands til a ba til ntt nlenduveldi austanverri Evrpu, skitt veri me raunverulegt lri og frelsi.

hugann kemur frsgn Hrafns Gunnlaugssonar af Rsslandsfr hans egar Gorbatsjof hafi nlega teki vi vldum.

Rssneska jin ekkti ekkert nema einri og harstjrn, og egar rtt var vi almenna borgara um Glasnost og Perestrojku foruust vimlendur a segja neitt um mli, en eir fu, sem eitthva sgu, notuu rautjlfa kerfi undirokara me v a segja: "g hef ekkert um etta ml a segja fr eigin brjsti, en a er til rssnekst mltki, sem segir: ... - og san kom mltki sjlft n nokkurra frekari ora.

Svari varandi rstafanir Gorbatsjof fkk oft etta svar: "g hef enga skoun mlinu og ekkert um a a segja, en a er til rssneskt mltki, sem segir: egar jrin inar koma ormarnir upp..."

Og a rttist trlega fljtt tma Jeltsns og hefur gilt san.

Enginn er spmur snu furlandi, og tmi mun la ar til Gorbatsjof fr a njta sannmlis snu heimalandi, af v a lng saga Rsslands hampar harsnnum sigurvegurum frekar en sanngjrnum og vel meinandi tpurum, jafnvel tt eir su strmerkir menn.


mbl.is Auglsing Gorbatsjovs slr aftur gegn
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Barttan vi aukaklin kemur va fram rafblum.

Einn strsti kostur rafbla er yngd rafhlananna, sem er margfld vi yngd eldsneytisgeymanna blum sem ganga fyrir eldsneyti. Ofan etta btist, a rafhlurnar lttast ekkert vi a tmast af orku, gagnsttt v sem er um eldsneytisblana.

Sem dmi um essa yngd rafhlananna m nefna einn af drustu og flugustu rafblunum, ar sem rmlega 90 kwst rafhlaa vegur hvorki meira n minna en 600 kl!

egar mlin eru komin svona stu fer aukayngdin a vinna mti kostinum svona strra rafhlana varandi meiri drgni, v a meiri yngd og afl kalla styrkingu annars staar blnum, sem eykur yngdina.

Eitt af v sem lrist i rallinu gamla daga var s mikli og duldi hagur, sem flst v a reyna eftir fngum a ltta keppnisblinn.

Hann var af gerinni Renault 5 Alpine, og v 900 kl skounarvottorinu.

Hgt var a auka afli vlinni r 93 hestflum 130, en eftir a a hafi veri gert samt fleiri styrkingum fyrir keppnistmabilii 1980 og 1981, v bllinn 1030 kl.

Sigurganga essa litla bls var einstk 1981 og vakti a nga athygli hj framleiandanum Frakklandi til ess a eir pplstu kynnisfer srfrigins til a skoa astur hj okkur.

Vi mltum okkur mt vi kappann kvenum tma, en vegna anna frttunum var g hlftma of seinn.

essum hlftma skoai srfringurinn blinn og hl sig mttlausan yfir vitleysunni sem blasti vi.

Hann sagi vi Jn og ara, sem komnir voru : "N er g binn a hlja mig mttlausan yfir allri dellunni sem blasir vi og hlakka til a sj vitleysinginn sem getur keyrt etta fyrirbri."

egar "vitleysingurinn" var kominn, kom aldeilis magnaur fyrirlestur um gerbyltingu, sem yrfti a vera fyrir nsta keppnistmabil.

Aalatrii var a ltta blinn tt afli vri auki. "Bl Ragnotti Frakklandsmeistara er bi a ltta r 850 klum niur 780 en samt a auka afli r 93 135 hestfl. etta tkst tt jafnframt vru gerar breytingar til a styrkja margt. Allir burarbitar, sem mgulegt var a ltta voru gerir lttari me v a bora me gtum eins og eru svissneskum osti, en upphaflega fyrirmynd ess var grindin Fiat 500 1936. Lttingin vatt upp sig va i blnum, v a hn var hvorki meira n minna en 70 kl samtals."

Hann lt okkur hafa yfirlit yfir essar agerir blai, og okkur br brn, v a etta var hrga af smatrium, flestum aeins nokkur hundru grmm, svo a vi trum essu ekki.

"i veri a tra essu," var svari, "leggi i bara allar essar litlu tlur saman og tkoman er 70 kl."

ess m geta, a 1989 kom Suzuki fram me Suzuki Vitara, sem var 200 klum lttari en arir jeppar af svipari str, og fkkst essi mikla ltting me v a lta byrja v a hafa vlina og driflnuna sem allra lttasta og nta san essa lttingu til a spara vi sig yngd afgangsins af blnum.

N um stundir virist a vera Dacia Spring rafbllinn sem snist njta gs af svipari hugsun og vera um 200 klum lttari en sambrilegir blar, meal annars me v a hafa engar rafhlur undir miju blsins eins og tkast, en gra stainn me v auki rmi undir afturstinu fyrir rafhlurnar sem nst yngdarpunkti blsins.

Athygli vegur hve margir rafblar eru me litla vegh, og er ekki hgt a afsaka dmi eins og Tesla me v a breytingu r eldsneytisbl rafbl s um a kenna, v a allir Tesla blar hafa veri hannair fr grunni sem rafblar, og essi afer var einn strsti tturinn gengi essara bla.


mbl.is Aukaklin rafblum til trafala
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Ef slensku vindmyllurnar vera svipaar hr og Wales, hva ?

80 klmetra vindhrai ykir kannski mikill vindur Wales, en gaman vri a vita hvernig vindmyllur ar landi, sem fjka slkum vindi ar landi, myndu standst tvfalt meiri vindhraa, sem er algengur hr landi.

Einn af strstu vindmyllugrunum, sem a reisa hr verur uppi Brekkufjalli Hvalfiri og a teygja spaana upp meiri h en nemur h Sklafells, ar sem venjulegum janar getur komi roktmabil, sem verur tfalt lengra en tmabil me miklu minni vindi Wales sem yfirbugai velsku.


mbl.is Vindmylla fauk roki
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Vegir viskipta og peninga eru oft flknir stri.

Aljlegt tkni- og viskiptalegt umhverfi ntmans er svo flki og vfemt mrgum svium, a sl peninganna getur ori strfuruleg.

Bara hr mbl.is dag m sj, a Frakkar taka a sr a endurbta rssneskt eldsneyti, og norskir dvergdrnar seljast eins og heitar lummur til strandi fylkinga kranu a v er virist.

Evrpa ll og Rssland eru flkt orkusamninga og kaup og slu gasi svo strfelldum mli, a a er erfitt a sp fyrir um a hvernig au viskipti fara ll endanum.

Rtt hefur veri um a ein NATO janna muni nota sovskar orrustuotur af gerinni MiG 21 hernaarvibnainum vegna Ukrannustrsins.

Seinni heimsstyrjldinni voru eigendur Opel blaverksmijanna skalandi General Motors, sem meal annars framleiddu hinn fluga vrubl Opel Blitz, sem var spart notaur hernaarlegum flutningum stri jverja gegn Bandarkjamnnum.

essi nnu sambnd stu htt anna r.

Gamla mltki a asni klyfjaur gulli komist yfir hvaa borgarmr, sem er, getur greinilega tt vi ansi vtt svi.


mbl.is Norskir dvergdrnar til kranu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Mikilvgasti tmamtadagurinn?

1. desember 1918 var lklega stigi strsta skrefi barttu jarinnar fyrir fullveldi og sjlfsti, strra skref en vi lveldisstofnunina 17. jn 1944, v a s dagur tti sr algera forsendu Sambandslgunum, ar sem a var geirneglt, a 25 rum sar gtu slendingar stigi etta lokaskref.

a m kannski fra frekari rk a mikilvgi essa dags me ljinu og laginu "Frelsisvor" sem kom fram hundra ra afmli fullveldisins. Lagi m finna Spotify, sungi af Gissuri Pli Gissurarsyni og Heru Bjrk rhallsdttur, og lji sngljaljsmyndabkinni "Hjarta landsins". Einnig er tnlistamyndband a finna facebook sunni omar ragnarsson.

FRELSISVOR.

Frelsisvor! Framtarspor!

Frelsisvor! ri og or!

a var ri me drepstt og eldgos og s,

en samt ri, sem birtist oss frelsisins ds.

Lkt og morgunsl albjrt austrinu rs

hfst n ld, ar sem lausnin var vs.

Heitur vorblr n flutti hi ljfasta lj

eftir lamandi vetur me svita og bl.

a var draumur um frjlsa og fullvalda j

og hinn fegursta hugsjna.

Eftir aldanna bl var loks birtu a sj

egar brustu hlekkirnir jinni .

Mttur fjldans r lingi leystur var ,

svo a ljmai geisli br.

Frelsisvor! Framtarspor!

Frelsisvor! ri og or!

San flogin er glsileg framfarald

egar fr voru landi hin trustu vld.

egar lveldi stofnai fagnandi fjld,

svo a frt var sgunnar spjld:

Landi og flki, lifandi ml,

ljin og sgurnar, jlfsins sl.

Tnar og myndir, formra fold,

fsturjr hjartkr, andi og hold.

Undir fnanum bjarta n brunar vort fley

inn brim nrrar aldar vonanna ey.

a gefi btinn, rumst vi ei

heldur eflist hver sveinn og hver mey.

Enn er sungi um vori hi ljfasta lj

egar logar tindunum jklanna gl.

a er sngur um frjlsa og fullvalda j

og hinn fegursta hugsjnalj:

Frelsisvor! Framtarspor!

Frelsisvor! ri og or!


mbl.is Vilja opinberan frdag fullveldisdaginn
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hva um "smgosi", "gosrfilinn" Heklu 1981? Eitt af fimm svipuum.

Eldgos eiga a til a "taka sig upp" eins og fram kemur vitengdri frtt um gosi Meradlum.

Krflugosin nnu 1975 til 1984 byrjuu mismunandi stum sama sprungusveimnum, og litlu munai a eitt eirra brytist t vi Bjarnarflag.

ar kom a vsu upp jareldur, sem kannski mtti skilgreina sem minnasta gos sgunnar, v a elglringar, sem breyttust una hraunmylsnu, komu upp r eins konar borholurri Bjarnaflagi og dreifist um nnasta umhverfi rrsins.

ri ur hafi komi upp spja skammt fr Leirhnjki, sem ekki ni v a vera fellt undir hugtaki eldgos.

Anna "smgos" ea "gosrfill", r slenskri eldgosasgu, sem minnast mtti , var kjlfar gossins Heklu gst 2980, og var vart vi a um veturinn.

Vegna dimmviris og slms veurs sst gosi aldrei, en eina kvikmyndafluginu, sem reynt var, fannst hressilega fyrir miklu uppstreymi af ess vldum, og var snarlega sni vi og ekki reynt frekar a n myndum af hinu meinta gosi, sem flokkaist besta falli undir hugtaki "gosrfill."

Nokkrum dgum eftir upphaf Holuhraunsgossins kom hraun upp litlu svi skammmt fr, sem myndir nust af, og me hlisjn af v a nja Holuhrauni var alls a strsta hr landi san 1783, var til heiti Litla hraun yfir nja hrauni, sem var samt svo lti, a a fll fljtlega gleymskunnar d.

essari upptalningu af "hraunrflum" m kannski setja smgog Grmsvtnum 1983, sem var forboi fyrir aukna eldvirkni eirri inustu eldst landsins.


mbl.is „Algjrt smgos“ ef a hefst ekki a nju
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

GAGA (MAD) hefur sinn gang.

Hr um ri var a stundum haft ori umrum um fengisml a "fengisbli yri a hafa sinn gang." Var a vsu dlti hranalega ora, en samt visst raunsi varandi svona endalaust erfitt vifangsefni.

Eitthva svipa virist ra rkjum svonefndu "gnarjafnvgi", or sem nota er um a fyrirbri, a fremstu strveldi heims skuli hafa komi upp hj sr kjarnorkuvopnabirgum, sem geta drepi alla ba essara rkja mrgum sinnum.

S frnlega stareynd snir a vsu kaldhnislega hli eirri hugsun eigenda essara vopna, a a s "ryggisatrii" a eiga sem langstrstar birgir til vara, svo a a s alveg ruggt a llu lfi veri eytt kjarnorkustyrjld, ef allt fer r bndunum.

ofanlag kemur san s mtsgn, a eign slkra vopna s gagnslaus, nema a mtailinn geti treyst v a menn geti tt a til a nota au!

flli alvru litari af ofboslegri kaldhni heitir "flingarkenningin" (deterrent) MAD, sem er skammstfun fyrir Mutual assured destruction.

slenskrir ingu GAGA, .e. Gagnkvm altrygg gereying allra.

Engan arf v a undra a rstefnu Semeinuu janna um kjarnorkuafvopnun hiksti menn v a n samkomulagi essari djflavitleysu eim tma sem str er h milli aila, sem bir ra yfir megninu af llum kjarnorkuvopnum heims.


mbl.is Rssar hindra samykkt um kjarnorkuafvopnun
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Bara sm minning um str flekaskilanna og skugos t af Reykjanesi.

Eldey, skammt suvestur af Reykjanesi, gti taf fyrir sig veri svipu minning um hugsanleg neansjvargos og Vestmannaeyjar hafa veri alla t og kvitta var fyrir me Surtseyjargosinu.

Vita er a samhlia Skaftreldunum 1783 var neansjvargos t af Reykjanesi, og slkur mguleiki einn er a sgn jarvsndamanna tkn um a, a skugos essum slum er kvein gn vi strra svi en lkindin til hraungosa landi uppi, sem n virast tla a marka kaflaskil eldgosavirkni Reykjanesskagans.

skugos arna er lkast til eini mguleikinn sem gti loka Keflavkurflugvelli tmabundi, en raunar eru a aallega innviir vegna rofs raflnum og vatns- og hitaveitu, sem eru n httu vegna hraungoss, v a vllurinn sjlfur er utan helstu sprungusveimanna.


mbl.is Skjlfti yfir remur a str
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Trump stefnir svipaa siglingu og hann var egar best lt.

Hinn dmalausi uppgangur Donalds Trump fr v a hann skellti sr forkosningar Republikana fyrir forsetakosningarnar 2016 byggist kannski mest v, a honum tkst a vera helstu frttum allra fjlmila nr daglega fr byrjun.

Hann hf notkun Twitter upp ntt sig gerntingar samflagsmila ann htt, a allir fjlmilamenn heimsins neyddust til a gera lta hann komast sem nst v a vera helsta frtt hvers einasta dags.

v oftar sem hann gengi fram af allri pressunni, v betra. etta var ltt verk fyrir hann, ekki aeins vegna ess hve hgt var a komast af me knappan texta, heldur ekki sur vegna ess mest berandi einkenni Trumps var, er og verur a a hann s vinlega sjlfur mija alheimsins hverju sem er.

a var til dmis ltt verk fyrir hann a upplsa a snemma Covid faraldrinum, a hann vissi um ggn sem sndu tvrtt, a ramenn Kna hefu lti ba Covid til tilraunastofu eim eina tilgangi a koma veg fyrir endurkjr kosningunum 2016.h

Svo mevitaur var Trump snemma ferlinum um ofurmenni Trump, a hann hafi samband vi fjlmila og skammaist ef hann vri ekki helstu frttum eirra einhverja daga.

Allur ferill Trumps hefur miast vi a halda sig sem tryggilegast svisljsinu, og ttuu fjlmilamenn sig ekki v fyrr en seint og um sir, a Trump elskai a nafn hans vri sem mest allra vrum, sama hvort a var fyrir gott ea vont.

N m heyra msa efast um gengi Trumps lei hans Hvta hsi n, en me v a hver vandrafrttin af annarri reki ara, er htta v a svipa gerist og 2016 a honum takist a vera fremst kastljsinu enn n.


mbl.is Snir fram hve miklir hagsmunir voru hfi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Orkuml eru helsti eldsmatur ntmahernaar.

Orkulindir og orkuml vera meiri gn vi heimsfriinn eftir v sem hjkvmileg urr aulinda jarar nlgast af vldum stvandi neyslufknar jararba.

egar Rssar rust inn kranu 24. febrar sl. var strsta kjarnorkuver Evrppu auvita efst lista eirra fr fyrstu klukkustundum innrsarinnar.

Af v leiddi auvita hernaartk um kjarnorkuveri sem eru svaxandi gn strum hluta Evrpu formi mesta umhverfisslyss Evrpu.

Senn gengur vetur gar og Rssar munu vafalaust beita skasta vopni snu, heljartk orkunotkun Evrpu.

eir stefna lka leynt og ljst a v a n vldum yfir orkulindum fyrrum sovtlvelda og orkuflutningum aan til bi suurhluta og norurhluta Evrpu.

Allt etta er grarlegur eldsmaur, ekkert sur en helstu olulindir heims Arabalndum.


mbl.is Strslysi af vldum geislunar afstrt
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband